Nowiny.pl
Nowiny.pl Regionalny Portal Informacyjny. Codzienny serwis newsowy z terenu Subregionu Zachodniego woj. śląskiego (powiat raciborski, wodzisławski, rybnicki, jastrzębski i żorski).
Sport.nowiny.pl
Sport.nowiny.pl Serwis sportowy z regionu. Piłka nożna, siatkówka, koszykówka, biegi. Wyniki, tabele, zapowiedzi.
Praca.nowiny.pl
Praca.nowiny.pl Regionalny serwis z ogłoszeniami o pracę oraz informacjami w rynku pracy. Łączymy pracowników i pracodawców w całym regionie.
InspiratON
InspiratON Projekt edukacyjno-medialny „InspiratON – Czas na Zawodowców”, który pomaga uczniom wybrać dobrą szkołę, ciekawy zawód, a potem znaleźć pracę lub założyć własną firmę.
RowerON
RowerON Projekt „RowerON – wsiadaj na koło, będzie wesoło” to promocja regionu, jego walorów przyrodniczo-kulturowych, infrastruktury rowerowej oraz zachęcenie mieszkańców do aktywnego i zdrowego spędzania czasu.
Sklep.nowiny.pl
Sklep.nowiny.pl Sklep.Nowiny.pl powstał w odpowiedzi na coraz szersze potrzeby naszych czytelników i mieszkańców regionu. Zapraszamy na zakupy wyjątkowych limitowanych produktów!
Kupuję - smakuję
Kupuję - smakuję Projekt „Kupuję - smakuję. Wybieram polskie produkty” promujący lokalnych i regionalnych producentów żywności oraz zakupy polskich produktów.
Czas nas Śląskie
Czas nas Śląskie Konkurs promujący lokalne i regionalne produkty i usługi wraz z przyznaniem znaku jakości „Czas na Śląskie”
Instytut Rozwoju Inspiraton
Instytut Rozwoju Inspiraton Instytut powołaliśmy do życia w odpowiedzi na rosnące zapotrzebowanie na przystępne kursy online rozwijające kompetencje zawodowe. Naszą misją jest tworzenie kursów wspierających rozwój kariery naszych kursantów.
Numer: 14 (166) Data wydania: 02.04.03

Ksiądz w egzotycznym stroju

Kilka miesięcy zajęło Józefowi Kłosokowi poszukiwanie wiadomości o brazylijskim proboszczu i misjonarzu Indian rodem z Marklowic. W dużym kapeluszu, wśród Indian ksiądz Jan Kominek prezentował się okazale. Takie zdjęcia, na początku wieku, były prawdziwą rewelacją. Największy rozgłos ksiądz zyskał dzięki działalności i pracy misyjnej wśród Indian plemienia Botokudów zwanych od słowa botogue - drewnianego krążka noszonego przez mężczyzn tego plemienia w dolnej wardze i małżowinach usznych.
Przeglądając w 1998 roku album rodzinny pani Marii Sosny oraz fotografie Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży Polskiej w Marklowicach z lat trzydziestych, od razu rzuciła mi się w oczy charakterystyczna postać duchownego, ubranego w nieco egzotyczny dla nas strój w kapeluszu o rzadko spotykanym u nas kształcie. Z fotografii wynikało także, że jest to gość niezmiernie rzadki, nieczęsto bywający w rodzinnych stronach, zajmujący najbardziej honorowe miejsce wśród wszystkich zebranych i przedstawionych na fotografii. Pytając o jego nazwisko i bliższe dane uzyskałem jedynie krótką informację - Jan Kominek z Marklowic, misjonarz z Brazylii - bratanek biskupa Bolesława Kominka z Radlina.

Lakoniczne informacje, a postać to niezmiernie ciekawa, o bardzo bogatym życiorysie. Jego rodzice Józef Kominek i Maria z domu Kocjan mieszkali w Marklowicach Dolnych. Tu 24 lipca 1877 r. Jan przyszedł na świat. Do szkoły powszechnej uczęszczał w latach 1884 - 1891 w Marklowicach Dolnych. Ponadto, co w ówczesnym czasie było ogromną rzadkością, pobierał dodatkowe lekcje na koszt rodziców u miejscowego nauczyciela Nowaka. Po ukończeniu szkoły powszechnej w 1891 roku podjął naukę w Niższym Seminarium Księży Misjonarzy w Krakowie, a w1895 roku wstąpił do tegoż zgromadzenia by w dwa lata później złożyć śluby zakonne. Już jako zakonnik podjął równocześnie studia filozoficzno - teologiczne i po ich ukończeniu w 1902 roku otrzymał święcenia kapłańskie w katedrze na Wawelu.

GORĄCZKA BRAZYLIJSKA

Praktykę duszpasterską jako młody ksiądz-misjonarz podjął na Ukrainie w Witkowie Nowym (lata 1902 - 1903) i Białym Kamieniu koło Złoczowa (do 1905 roku). Po odbytej praktyce powrócił na rok do Krakowa gdzie był kapelanem pomocniczym w Szpitalu św. Łazarza.

Na początku 1906 roku wyjechał przez Hamburg do Brazylii i zamieszkał w Prudentopolis w stanie Parana pomagając w duszpasterstwie parafialnym księdzu Jackowi Mięsopustowi, pełniąc funkcję wikariusza. Po krótkim, półrocznym pobycie, w Prudentopolis objął placówkę duszpasterską w polskiej kolonii Alto Paraguacu w stanie Santa Catarina, z którą związał się na prawie ćwierć wieku. W tej rozległej parafii mieszkali Polacy, Niemcy a w dżungli plemiona indiańskie. W 1908 roku został tu czwartym z kolei proboszczem. Początkowo przed przybyciem księdza Kominka opiekę duszpasterską nad rodakami sprawowali sporadycznie ksiądz Przytarski z Orleans i ksiądz Peters z Kurytyby.

To rozległe terytorium, noszące naz-wę Lucena, położone na pograniczu stanów Parana i Santa Catarina, zostało zaludnione przez emigrantów polskich pochodzących z okolic Płocka. Polscy emigranci przybyli w te strony w latach 1884 - 91 m. in. na skutek słynnej gorączki brazylijskiej z lat 1889 - 91.

Utrzymując bardzo dobre stosunki z władzami Brazylii w latach 1922 - 1924 przeprowadził kolonizację Polaków w municipium Itayapolis budując tam kolejny kościół, który stał się zalążkiem nowej parafii pw. Nossa Senhora da Medalha. Działając równocześnie na obszarze dwóch parafii w Alto Paraguacu wybudował obszerną szkołę parafialną wraz z internatem i zorganizował przy niej kursy gospodarcze powierzając tę placówkę Siostrom Miłosierdzia sprowadzonym z Polski w 1921 roku.

RABOWALI I NISZCZYLI

Największy rozgłos i uznanie ksiądz Jan Kominek zyskał jednak dzięki działalności i pracy misyjnej wśród Indian plemienia Botokudów zwanych od słowa botogue - drewnianego krążka noszonego przez mężczyzn tego plemienia w dolnej wardze i małżowinach usznych. Ich właściwa nazwa to Aimora. Botokudami zostali nazwani przez białych ze względu na ów charakterystyczny zwyczaj. Botokudzi zamieszkiwali dziewicze lasy na południowy wschód od Itayapolis i dopuszczali się częstych napadów na kolonie polskie rabując i niszcząc mienie kolonistów.

W 1923 roku ks. Kominek, w towarzystwie kilku osadników i przewodnika, wybrał się na terytorium Botokudów i zawarł z kacykiem Eduardo da Lima e Silwą układ w sprawie zaniechania napadów na kolonie białych.

Z jego inicjatywy utworzony zos-tał także rezerwat obejmujący około 25000 ha dziewiczych lasów, który dawał Indianom gwarancję bezpieczeństwa i wolności. Układ zawarty między ks. Kominkiem a kacykiem Botokudów oraz rezerwat zostały potwierdzone i zagwarantowane przez Wydział Opieki nad Indianami przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Brazylii w 1925 roku.

Jan Kominek rozpoczął równocześnie wśród Botokudów akcję ewangelizacyjną a jej owocem był chrzest 98 Indian w 1923 roku. Misja wśród Botokudów całkowicie pochłonęła ks. Kominka. Opracował podstawowy zakres słownictwa tego plemienia, należącego do rodziny językowej ges-tapuya posiadał bogaty zbiór fotografii materiałów dotyczących życia i zwyczajów ludności indiańskiej. Pisał wiele artykułów o tematyce brazylijskiej i życiu Botokudów, które opublikował na łamach krakowskich czasopism, Misji katolickiej, Roczników Zgromadzenia św. Wincentego a Paulo. Już po powrocie z Brazylii wygłaszał odczyty, które ze względu na ogromny dar narracji i dowcipu cieszyły się ogromnym powodzeniem i popularnością. Dwa takie spotkania odbyły się w Marklowicach w czasie jego pobytu w domu rodzinnym na początku lat trzydziestych.

Za pracę na rzecz Rodaków w Brazylii rząd polski w 1930 odznaczył ks. Kominka orderem Polonia Restituta. W 1931 roku został odwołany z placówki misyjnej w Itayapolis do kraju. Przed wyjazdem przekazał jeszcze opiekę duchowną nad Botokudami niemieckim franciszkanom z Blumenau oddalonego o około 200 kilometrów na północ od Itayapolis.

PAMIĘĆ WCIĄŻ ŻYWA

Powróciwszy do Polski do wybuchu II wojny światowej pracował w grupie rekolekcyjno- misyjnej. W tym czasie pomagał także w obsłudze szpitala św. Łazarza w Krakowie. Na początku 1939 roku objął probostwo parafii Usznia koło Złoczowa, a w 1942 Milotyna Nowego w diecezji lwowskiej gdzie pełnił też obowiązki superiora domu.

Już w 1942 roku pojawiły się objawy śmiertelnej choroby. By zapewnić sobie pomoc lekarską, przeniósł się do Lwowa, gdzie pracował w szpitalu powszechnym. Zmarł 17. 04. 1943 roku w Lwowie i tam został pochowany w grobowcu misjonarzy na Cmentarzu Łyczakowskim. Mimo upływu lat pamięć o Janie Kominku i jego zasługach jest wciąż żywa wśród Polonii stanu Santa Katarina. W Alto Paraguacu doczekał się po śmierci tablicy pamiątkowej w kościele parafialnym, a władze Ytayapolis, które przekształciło się w miasto, jedną z ulic w 1975 roku naz-wało jego imieniem. Niestety, wśród mieszkańców naszego powiatu jest mało znany.

Józef Kłosok

(oprac. Aleksandra Matuszczyk - Kotulska)

Bibliografia: Schletz Alfons, Jan Kominek (1877-1943) - maszynopis; Mięsopust Jacek CM,  ,,Kronika Prudentopolis”- Zmagania polonijne w Brazylii. Część 3 Warszawa Akademia Teologii Katolickiej 1988; Maria Sosna - relacja ustna; Nicieja Cmentarz Łyczakowski; Encyklopedia PWN.